Сапар менен Ажар ээрчишип жүрдү. Алар колуна узун шиш алып ар кайсы "контейнерди" чукулап атышты.
- Ай Сапаш карасаң мобунун түбүндө жаңы-жаңы сапошка бар экен, менин колум жетпей жатат.
- Кана, деги дурус эле бекен?
- Укмуш ай, биердеги эл аябай богатый болушат окшойт, бир кийип эле ыргытып ийишет экен, карабасаң, ырас болбодубу кыш жакындап келатат, бутумда эч нерсе жок эле.
Бир кезде Сапар үстүнө жаман-жуман мусор төгүлгөн мусор яшиктен өтүк таап чыкты.
- Болот экен, сенин размериң тура!
- Атаны кудай жалгагыр ая, ырас болду! Баягы Сейде менен Жаркын кайда жүрөт болду экен ыя?
- Аларды эмне кыласың, алар да жүргөндүр эптеп жашап.
- Ушуякка келишсе алар да кыштык кийим-кече таап алат беле?
- Камбар менен Султан кайда кетишти бүгүн?
- Алар живой движение жасаганга кетишти. Бу Жалда абдан байлар жашайт эмеспи, тооктору да бар, экөө эптеп тоок кармап келсе ысык шорпо жасап ичели. Баса, баягы консерванын челеги барбы ыя тамак жасай турган?
- Бар эмей, аны кайда болсо даңкыйтып көтөрүп жүрбөйүмбү.
- Маладес!
- Ошентип койсоң. - Ажар эски баштыкка эски-уску кийимдерди көтөрүп алдыда келатты. Сапардын да жонунда мүшөк. Эмнеси болсо да бу Жалдан кыштык кийим жыйнап, көңүлдөрү ток эле. Болжогон жерге келишип эс алып калышты. Бир аздан кийин Камбар менен Султан да көтөрүнчөктөрү оор келишти.
- Охо-оо, олжолуусуңар го ыя?
- Буйруса, силерчи?
- Биз деле буйруса кыштык кийим-кечени таап койгонсудук.
- Оо азаматтар десе, ушул жакты ким ойлоп тапса да ырахмат эй, болбосо ар кайсы жерде движение кылабыз деп көрүнгөндүн уу тилине, муштумуна кайыл болуп эптеп нан тапсак таап таппасак ачка кылчылдап жүрө бермекпиз.
- Ошону айтсаң, кышындачы, ой ата - аа, эстегим келбейт, бир чыны ысык чай көзүңдөн учуп, көрүнгөн подвалда кылчылдап жатып түн бир оокумда туруп шимшилегениңчи.
- Ой аны эстетпечи. Аны ойлосом кышты көрбөй эле өлүп калгым келет.
- Баса, быйыл мен өзүбүз бата турган люктан орун таптым, эчким ээлей электе барып ээлеп калыш керек. Тим эле ыссык, кыштан чардап чыкчудайбыз.
- Ырас болгон тура, - Ажар шыпшынып алды, - мына көптөн бери ичпей калдык, ушинтип эки экиден кол кармашып оокат кылып кетели, - Ажар ойлуу жер карады, - адамча жашайлычы Сапаш, тажадым ушул селсаяк жашоодон.
- Селсаяк жашоо кимди тажатпайт дейсиң Ажар, төгүлгөн жер-жемишти терип жүргөндө ансыз деле өлүп калгым келет! Айла жок, жан таттуу экен, жашап жүрөм.
- Минтип өзүбүздү өзүбүз чөгөрө бербей, ансыз да күнү-түнү бут сунуп жатпай, ысык-жылык тамак ичпей ден-соолуктар бүтүп баратат.
- Ошону айтсаң, кышы-жайы талаада кылчылдап жатып күндүн нуру тийсе эле жан өзүбүздүкү, кардың ач болсо да күн жылуу болсо биз үчүн жыргал эле го? - деп төртөө олтуруп алып Камбарлар алып келген төрт тоокту жулмалап, томаттын идишине Ажар суу алып келип таш коюп асты да тооктун экөөнү салып, отун терип келип жага баштады. Бул окуя айылдын четиндеги ээн талаадагы таштандылар төгүлгөн чуңкурдун ичинде болуп жатты. Улам үч-төрт литрлик тамат идиштин озун ачып карап коюшуп, ыссык сорпо качан бышат дешип шилекейлерин кылк жутуп коюп олтурушту. Анткени көптөн бери сорпо эмес ысык чай ичпей калышкан. Муздак суу менен эле нан жеп алышчу. Бир кезде Сапар:
- Тооктун жүнүн бир жерге көмүп койбосок бизди кармап алса өлдүк, этият болбосок араң турганда… - деди тооктун парын чогултуп пакетке салып атып.
- Султан, сен бизден жашыраак эмессиңби, мынабу акчага рошки алып келе кал, тэ-этиги комоктон, - деп чөнтөгүнөн бырышып-тырышкан жыйырма сомду Султанга сунду.
- Ой баракелде десе, ушунча дагы камбыл жан болот экен ээ?
- Чын эле, эртең менен эле эчтеке жок деп жатпадың беле ыя Ажар? - Камбар аны таңдана карады.
- "Жаман уй жайытын бир күндө түгөтөт" дегендей бир күндө түгөтүп алсак анан бүгүнкү тооктун этин жалаң жейт белек.
- Туптуура, акылдуу аялсың Ажар, сен бир эркекти бактылуу кыла турган жөнүң бар.
Кобурашып олтурушуп заматта тамактын бышканын байкабай да калышты. Ал эми эки тооктун этин целлофанга салып көтөрүп алышты. Султан алып келген рошкини салып, этти мүлжүп олтурушканда тээ тигинден аларды көздөй эки караан келе жатканын көрүшүп ордуларынан тура калышты. Алар өздөрүн издеп келе жаткан адамдар эле. Көрсө алардын тоогун кичинекей балдарына көрсөтүп эле кармап алышыптыр. Төртөө тең төрт тарапка качып жөнөштү. Жеп жаткан тамагы калды ошол жерде. Тигил экөө кимисин кубалаарын билбей туруп калышты да, акыры четтеги Сапарды кубалап кармап алып буту-колун бууп, кайра дагы Камбарды кубалап кармап экөөнү аябай тепкилешти да:
- Эн-неңди урайын бомждор десе, экинчи ушул жерден көрүнсөңөр өлөсүңөр, кеткиле бул жерден, ууру кылганды койбосоңор бирди көрөсүңөр! - деп сөгүнүп басып кетишти.
Бети башы сыйрылып, көздөрү көгөргөн Сапар менен Камбар онтоп ордуларынан туралбай жатып калышканда алардын жанына Ажар менен Султан келип экөөнү тургузуп жөнөштү. Тигил экөө бейкапар бышып жаткан оокатты көрүп жүрөктөрү айланып басып кетишти. Алардын идиш дегени эптеп эле раманын идиштери эле. Кир болгон пакеттин үстүнө этти коюп коюшуптур. Аны аларга ыраа көрбөй пакет менен кармап ыргытып жиберишти. Бири тамакты төгүп таштаарда:
- Койсоңчу, убал болот, ушуларга кудай буйруп койсо кантесиң, көп эле кордой бербейли, жакшы эле сабадык, эми тамакты ичсе ичип алсын, - деп төктүрбөй койду бириси.
Сапарлар илкий басып тепки жеген жерлери оорутса да эптеп тамак ичүүгө келишти. Келип эле ыргыткан этти таппай калды, анан бир убакта ары жакта жаткан пакетти таап, анын айланасынан тооктун этин топурак болуп калса да таап тазалап жеп тамактанып алышты. Алар ушул жолу жаратканга жалынып атышты. Тамакты төкпөгөн үчүн. Бейпил турмуш менен бечара турмуш, бай турмуш менен жай турмуш бири бирин кууп бири-бири менен үзөңгүлөш өтө берет тура! Ошентип бирөөлөр ичпесинен ит багып семиз эттерди итине берсе, бирөөлөр анын сөөгүн мүлжүгөнгө зар болуп жашоо өтүп жатты.
***
Феруза кайненесине абдан кайрымдуу жерге-жээгине алымдуу келин болду. Ак эткенде так этип жашы өткөндө тагдырдын буйругубу же атайылап алганына, аны үйүнө алып келгенине кудай боору оорудубу, эмнеси болсо да Медеттин ага түбөлүк жар болуп калганына жетиналбай кайын энесинин оту менен кирип күлү менен чыгат. Медет ага тескери көз карашта эмес эле. Ал ага өмүр бою кул болуп өтүүгө ант бербеди беле? Бирок Феруза Медеттин кылаар ишин да жасап коёт кезде. Ага Медет көнүп алып иш жасагандан эринчү болду кийинки күндөрү.
Феруза бир күнү күндөгүдөй эле эртең мененки чайын ичкенден кийин дасторкон жыйып жатып көңүлү айланганын сезди. "Ооруп калдыңбы, эмнеге башым айланып кускум келет?" деп ойлоп Каныш энеге айтты эле:
- Эч нерсе эмес балам, боюңа болуп калса керек, - деди эне.
- Коюңузчу, бойго болгондо ошентеби? - деп Феруза таң кала сурап калды эле эне аны жактырбай:
- Ушул убакка чейин далайды төрөгөндүрсүң, калп эле аңкоолонбосоң, баламдын башын айлантып "кызмын" деп тийип алып, - деп дагы көп сөздү сүйлөп ары басып кетти.
- Койчу апа!!! - Феруза мындай сөз угам деп ойлогон эмес эле. Каныш эненин кеткен жагын карап үндөбөй нес боло туруп калды.
Каныш эне үйгө кирип кетти. Жетимиш жаш кандай курак? Кечээги эненин уулун издеп кудайга жалынып: "уулумдун уулун көрсөм, небере багып төрдө олтурсам, эптеп эле уулум аман-эсен келип аял алып мени келиндүү кылса" деп ыйлаганы эсинен чыгып: "өлүңдү көрөйүн шуркуя, баламдын башын айлантып тийип алганын кара" деп күбүрөп-шыбырай берчү. Бирок анын сөзүн Феруза укпаган жана антип айтаарын сезбеген. Бүгүнкү сөзү анын көңүлүн оорутуп койду. Ушул үйгө келгени ишин да таштап койгон болчу. Ал кайненесинин сөзүн Медетке айтпады. Кечинде ал келгенде Феруза ооруп жатканын айтып шаардагы үйүнө барып дарыланып келүүнү суранды эле, Медет макул болду. Феруза эми үйдөн чыгып баратканда келини Жамал келип калды. Аны көрүп Феруза кайрадан үйүнө кирип, ал күнү кетпей калды. Жамал Ферузанын бир тууган инисинин аялы. Аны биякка кызынын ал-абалын билип келүү үчүн ата-энеси жиберген эле. Медет менен Феруза аны улак союп коноктоду да, эртеси Феруза жолго чыгып кетмей болушту. Каныш эне чын пейилинен ызаат сый көрсөтүп жатты. Канткен менен уулун Ферузадан алыстатууну көңүлүндө бекем түйдү да, сыр билгизбей уул-келининин кабак кашын карап отурду. Эртеси Феруза менен Жамал жолго чыкты эле, аларды Медет узатып жатып:
- Феруза, эртерээк кел, же өзүм барып келейинби? - деди эле ал:
- Жо-оок жок, өзүм эле келем, - деди таксиге түшүп жатып.
Ферузаны узатып жаңы эле үйгө кирген уулун карай Каныш эне кейий сүйлөдү:
- Алда-аа айланайын карылдым ай, шаарга барам деп энеңди да унутуп кайдагы немени таап алгансың деги?
- Эмне деп жатасың апа, сизге Ферузанын эмнеси жакпайт?!
- Эмнесин сурайсың балам, өзүңдөн бир топ улуу көрүнүп турганын өзүң деле билип турбайсыңбы?
- ?…
Медет үнсүз олтуруп калганда эне кайра баштады сөзүн:
- Жалгыз сенин карааныңды жөлөк кылып, өзүңдөн көптү үмүт этип жүрсөм… - Эне ыйлап көз жашын жоолук учуна аарчый: - Сен кайдагы бир картаң немени ээрчитип келип элге уят кылдың.
- Апа! - Медет Каныш энени караганда анын көздөрүндө ызанын жашы тегерене түшкөн эле: - Апа, ал мени жаман жолдон кайтарган, мени адам кылган, анын жакшылыгын мен кантип унутам, эгер ал болбосо менин караанымды көрбөйт элеңиз!!!
Медет отурган ордунда жер карап бир аз олтурду да, башынан өткөнүн энеге жай түшүндүрүүгө аракеттенип жатты жана өзү да ошол өткөн күндөрүнө кайрылып ойго чөгүп кетти…
***
Медет Каныш эненин сатып берген уюнун акчасына шаарга келип оголе көп товар алган. Анан ал вокзалга келип такси издеп калды. Бир кезде колундагы көтөрүп жүргөн жүгүн унутуп эле тээ арытан таксиге сүйлөшүп туруп калды да, макулдашып болуп эле эми жүгүн эстей коюп караса жанында жок болуп чыгат, ал өзү да эстей албайт кайда койгонун, ары жүгүрөт бери жүгүрөт - таппайт. Акыры түңүлөт да томсоруп олтуруп калат.
Ошондо Медет үйүнө келе берсе деле болмок, жанында жолдук акчасы бар болчу. Бирок ал намыс кылды, товарын жоготтум дегенден уялды. Анан вокзалда ары-бери жүргүнчүлөрдү карап басып жүрдү, бирөө-жарымдан сумкамды таанып алаармын деген үмүтү зор болду, бирок айланчыктап жүрсө да таба албады, баарынын эле көтөргөнү чаар баштыктар, кимисиникин кармайт бул меники деп. Аргасы кетип үмүтү үзүлгөндө анын курсагы ачып бир ашканага кирди да, тамакка заказ кылды. Тамактанып олтуруп бирдеме ичкиси келди, анан жүз грамм арак алып ичти. Аны ичкен Медеттин бираз ич күйдүсү басыла: "ээ атасынын көрү, баш аман болсо баары табылаар, эртең эптеп үйгө кетип калайын" деп ойлоп дагы бирди ичкиси келди. Өмүрү ичпеген Медеттин башы айланып эңги-деңги боло түштү. Ордунан туруп сыртка чыкканда кеч болуп калган эле. Ал эптеп башы ооган жакка кетип жатты. Алагүү болуп калган Медет жолдо олтурган столду көрүп дагы ичкиси келип акчасын алып жүз грамм ичкени жатканда бир жүдөмүш анын жанына келип:
- Тууган, өлгөнү турам, элүүнү куйдуруп кой, - деп мусаапыр болуп турганда Медетке анын кейпи өтө жаман көрүндү да:
- Жоголчу, мен жыргап сен эле калсаң да, өзүмдүн кайгым өзүмө жетет! - деди колун жаңсай. Анын азыркы ичкени ого бетер башын айлантып койгон.
- Тууган, боор ооруп койсоң, жүрөгүм… - деп көкүрөгүнө бир колун коюп жалдыраганда Медет аны оңурая бир карап алды да:
- Жүздү куйчу, энеке! - деди столдогу аялды карап. Өзү бул кезде мас болуп калган эле. Андан кийинкисин билбейт. Эртең менен турса башы зыңгырап ооруп калыптыр, сасык жыты каңылжаарды жарган жертөлөдө жатат. Ордунан туруп кийимин какты да, сыртка чыкты. Жанында бир сому жок, алиги киши тоноп кеткендей. Ал базарды көздөй басып баратып кечээ эмне болгонун эстеп баратты. Эч нерсе эсинде жок. Башы ооруп, карды ачып турса да аргасыз ары-бери басып жүрдү: "Эмне кылыш керек, кечээ кетип калсам болмок экен эми канттим?" деп Ош базарынын тегерегинде басып айланып жүрдү. Ал шаарга биринчи жолу келиши. Бу жерде мас болгон аял-эркектердин ары-бери жетелешип жүргөнүн, бир жерде бактын түбүндө жаткандарды көрүп таң калды. Медет кечке ачка, же башы басылбай аркы-терки басып жүрдү. Акыры аргасы кеткенде колуна стакан кармап алып сумка көтөргөн аялдардын жанына басып келди. Бирок алардан сураганга даай албай туруп калганда бир киши келип самогон ичип калды эле Медет:
- Аке, башым оруп турат… - деп туруп калганда мындай башынан далай өткөнбү, ал киши кийими жупуну, жүдөө болсо да марттык кылды:
- Куйчу карындаш, мынабу иниме дагы жүздү куй, биз селсаяктар эч нерсе аябайбыз, барда бардай, жокто жоктой болгон жакшы!
- Чоң рахмат, байке! - Медет куюлган самогонду алып жиберип оозун басып калды. Эртеден бери ачка жүргөн Медет жүз грамм самогонго абдаарый түштү. Берки киши өзүн Керим деп тааныштырды. Бир аз сүйлөшүп турган соң кайрадан жүздөн ичишти. Медет: "башым жазылса болду ичпейм" деп ойлогон эле, бирок аргасыз ичүүгө туура келди. Азыр аны Керим башкарып алды:
- Эй балакай, жүрү, экөөбүз бир жерге барып "движение" кылып келебиз - деп калды.
- Кайда барабыз байке, движение дегениңиз эмне? - Медет таң кала аны карады.
- Билбесең сураба, бара көрөсүң! - деп койду Керим. Экөө кетип баратышты. Бир кезде Керим токтой калып: - балакай, сен бул шаарда жашап "движение" жасап көрдүң беле? - деп сурап калды.
- Жок ай байке, кайдагы движение, биринчи угушум. - Саал тартына жооп берди Медет, анткени ушунча жашка келип жигит болуп туруп "движение" билбеген келесоо" деп айтат го деп ойлоп турду ичинен.
- Эмнеге мындай балакай, сенин кийимиң нармально болуп турат ээ?
- Ийи, ооба, - Медет дагы эле түшүнө бербеди.
- Сен азыр контейнерге киргенде товар ала тургансып көп киши турган жерге барып ар кайсыны сурап тура бер да байкабай калганда ала коюп мени көздөй узата бер, мен шап бекитип ала берем. Байкатпагандай кыл.
- Ай байке, мен антип алалбайм да.
- Сен ал да, болбосо ачкадан өлөбүз, же сенин үйүң барбы шаарда?
- Кайдагы үй, айылга кеталбай калдым.
- Анда жашаш керек, уктуңбу?
- Уктум, - Андан ары экөө үнсүз тең кетип баратты. Медет мындай ишти жасап көрбөсө да аракет кылууну көздөп атты. Керим болсо бүгүн бир нерсе табаарына ишенип турду. Акыры ойлогондой эле Медет бир нерсе эптеп чыкты, бул жолу анын колуна блок батарейка тийди. Аны Керимге берип коюп, экөө дагы арылады. Дагы бир жерде үймөктөшүп турган элдин жанына барып коробка самынды алууга үлгүрдү. Ошого шүгүр дештиби, дароо контейнерден чыгып жөнөдү. Ал күнү экөөнө той болду. Кечинде аны Керим тээ темир жолдун жээги жактагы суу түтүгү кетчү люктун жанына алып келди да:
- Ээ балакай, биздин үй ушул, көптөн бери мен ушул жерде жашайм, - деди төмөн түшүп жатып.
- Эй байке, а буларыбызды ток жок кайда бышырабыз? - деп Медет таңдана сурады.
- Түш, түшө бер, анын айласын оңой эле таап коёбуз.
- Азыр, - деген Медет бирин серин ары-бери өтүп жаткан элди карап, чуңкурга түшкөндөн тартынчыктап жатып түштү. Ичине кирген Медет кызуу болсо да таң калып турду. Анткени ичи абдан кенен анан каршы-терши өткөн ысык, муздак суунун трубалары бар экен. Сыртта күн ыссык болсо биер да абдан ыссык, анан сасык жыт бар экен.
- Сасык го? - Медет Керимди карап үн катты.
- Экөөбүзгө баары бир эмеспи, үйүң болбогон соң айла жок, келе андан көрө алдагы балыкты, уха жасай коёлу, - деди ал Медетти жактырбай.
Анан караңгы жерден калдыратып төрт литрлик томат идишин тапты да эки-үч кирпичтин үстүнө коюп мурдатан даярдаган суусунан куюп от жагып кирди. Бир заматта чуңкурдун ичи түтүнгө толуп чыкты.
- Азыр от жакшы күйгөндөн кийин түтөбөй калат, - деди Керим улам отун салып жатып, - Келе тигинден берчи, жутуп алалы!
Медет жана ала келишкен самогондон куюп, ага сунду:
- Мына!
- Өзүң да жутуп ал!
- Өзөк жалгап алып ичпесем, кечээги бойдон эч нерсе ичелекмин.
- Эч нерсе болбойт, ачка экениңди унутуп каласың.
Медет да жүздү жутуп анан бөтөлкөнү ары коюп койду. Анан экөө көпкө чейин жылт-жылт этип күйүп жаткан отту тиктеп олтуруп калышты. Алардын эмне ойлоп жатканын ким түшүнмөк, болгону азыр алардын ою эптеп кардын тойгузууну көздөп, ичтери ачышып турганы белгилүү эмеспи.
***
Көңүлү чөгүп турганын сезген Турат Аиданы өз жайына коюуну чечти. Өзү башка бөлмөгө кетээрде ал:
- Аида, менин уйкум келип жатат, эми сен жакшы эс ал ээ, мен сага тоскоолдук кылбай жата берейин, ансыз да капа болуп турасың, тигил бөлмөдө диван, төшөк баары бар, уйкуң келсе жата бер! - деди.
- Макул, - Аида мисирейген бойдон олтура берди Турат бөлмөсүнө кирип кеткенден кийин Аида дагы телевизорду өчүрүп коюп көрсөткөн бөлмөгө өттү. Анын эч нерсеге көңүлү жок эле. Диванга төшөк салып анан үйдүн ичин көңүл бура айлантып карап калды да, төрдө Турат менен бир түшкөн келиндин сүрөтүн көрдү. Ал күлүмсүрөп бактылуу болуп түшкөн экен: "Аялы го? - деп ойлоду Аида. - Татынакай келин экен…" - ичинен ушуну ойлоду да: "ваннасы болсо жуунуп алсам кантет, ой-санаадан да арыла түшөт белем?" деп бөлмөлөрдү кыдырып көрүп үйдүн ичинин ушунчалык кымбат буюмдар менен жасалгаланганын, таптаза экенин көргөндө: "кандай бактылуу аял туш болоор экен, үйлөнсө?" деп да ойлонуп алды.
Ваннага түшүп сергип алып, диванга жатып алып да уйкусу качып, Турат жөнүндө ойлонуп жатты: "Эмнеге мынчалык назик, эркектердей эмес экен, өзү бойдок болсо, жанында сулуу селки турса тартынганы эмнеси? Башка эркек болсо… Артыкча маданияттуу тура!" деп ойлонуп жатып уйкуга алдырганын да билбей калды.
Эртең менен Турат эрте туруп газга өзү чай коюп көнүмүш жумушу сыяктуу тамак даярдап жиберди да Аиданын ойгонушун күтүп эртемененки "Замана" берүүсүн көрүп олтуруп калды. Катуу уктап калган Аида көзүн ачканда эбак күн көтөрүлүп калган экен. Шаша-буша туруп чачтарын тарап, жаткан жерин иретке келтирип, анан ваннага кирип жуунуп, анан кетүүгө камынып калганда Турат:
- Аида, шашып кайда, тамактанып ал, анан деле жетишесиң, - деди.
- Жок-жок, тим эле коюңуз, мен эрте кетишим керек болчу, уктап калыптырмын.
- Койчу Аида, мен сен турганча тамак даярдап коюп күтүп жатпадымбы. Отур, эртемененки насипти татып кет!
Аида Тураттын көңүлүн кыйбай кыйылып туруп дасторконго отурду. Экөө көпкө чейин кобурашып тамактанып олтурушту.
- Сага жагып калса өмүр бою ушинтип жасап берип турат элем.
- Мага чыны жакты. Бирок кайдан сиз мага тамак жасап берет элеңиз? - Аида аны жадырай тиктеп суроо берди.
- Сен иччү ашканаларда болсом дегеним да.
- Аа-аа, мен ар кайсы кафеден ичсемчи?
- Баарында мен болом сиз үчүн!
- Ха-ха-ха, - Аида абдан ыраазы боло каткырып күлдү. - абдан сөзмөр, тамашакөй экенсиз.
- Көңүлүңдү ачайын деп жатпайымбы.
- Рахмат байке!
- Эч нерсе эмес, кээде келип менин ресторанымдан тамактанып тур, асобый заказ менен.
- Болуптур, анда барайын.
- Жакшы бар. - Турат Аиданын колун кыса кармап узатып.
Ал маршруткага түшүп кеткенден кийин үйүнө кайтты.
Аида кайрадан санаага батты: "Кайрадан жатаканага барса эле Суусар клиент издегенге шашат. Андан көрө квартира издеп табайын да, жашоомду өзгөртөйүн, антпесең болбойт" деп ишенимдүү кадам таштады.
***
Феруза шаарга келгенден кийин келинин айылга жөнөттү да, өзү ойлуу диванга шалак бой таштады: "Эмнеге адамдар ушундай? Көңүл калаарын, жүрөк ооруп калаарын эмнеге ойлошпойт, ал ойлогондой мен бир күйөөгө тийип бала төрөп көргөн аял болсом го? Жо-жо-ок, мен эми барбайм эч жакка, эми мага баары бир, жалгыз эмесмин, кыз өппөгөн жигиттен тукум алып калдым, эми менин эрмегим болот, болгону ушуну эптеп сактап калышым керек!" деген чечимге келип ордунан турду да мындан ары өзү үчүн эмес ичиндеги али дайынсыз кызыл эт үчүн жашоону ойлоп өзүн эне катары кам көрүүгө бел байлады.
***
Медет канчалык ал жерге жашагысы келбей жатса да аргасы жок эле. Анткени анын азыр жолго төлөй турган акчасы болсо айылга кетип калмак же квартирага төлөөр эч нерсеси жок тигил үксөйгөн чалдын башкаруусуна көнүүдөн башка жол жок болчу. Абышка арыдан бери түтөтүп жатып балыкты кайнатып раманын идиштерине аздан куюп иче баштады. Рамага шорпону куйган сайын кичирейип баратты. Эптеп балыктын шорполорун самогон менен ичип алышты да бүгүнкүгө ушул жетет дегендей ал күнү жатып калышты.
Эртең менен ордунан турган Медет кичинекей тешиктен сыртка чыкты. Жагымсыз жыт менен ысык суунун табы думуктуруп тердеп чыккан ал таза абага чыгып эс ала түштү. Канчалык ысык аптап болгон, менен эшик менен тигил чуңкурдун бир топ айырмасы бар экенин Медет азыр сезди: "Минтип жүргөнүм болбойт Эптеп үйгө кетишим керек" деп ойлоп басып кетээрде артынан чыгып келе жаткан Керим аны токтотту:
- Эй иничек сен кайда, кечээгиден бир аз тыйын бар менде, жүрү өзөк жалгап алалы, баш да ооруп турат…
- Жок аба, мен эптеп кетпесем апама кыйын болот го, ал бечара менсиз уйку бетин көрбөй азап чекти го үч күндөн бери.
- Ээ-эй жашсың да, мейлиң кетсең кете бер, бирок эртең мененки насипти таштаба!
- Болуптур аба, - деген Медет артына кылчайып туруп калды. Азыр чындап эле анын да башы ооруп турган.
Экөө ылдамдап басып бат эле Ош базарына жетип келишти. Базардын түндүк тарабында эски-ускуларды саткан жерде топтошкон өздөрүндөй талааны мекен кылгандар олтурушкан. Алар Керимди мурдатан эле таанышчу. Түнү менен уктабай эле ичип чыгышканбы мас экен.
- Ой абышка, кайда көрүнбөй кеттиң же жылуу жай таптыңбы? - деди бири булдуруктап
- Кайдан, кече кичине ичкенге бир жерге кулап калыпмын, азыр башым сынып турат, андан көрө бирдемеңер барбы?
- Ой зыкым оо-ой, бирдеме чыгабы деп, биз сени көрүп кубанып атса, ушул абышкадан өнөт го деп. - деди бир аял. Ал өтө жаш эмес, өтө кары эмес отуз бештердеги Асыл эле. Анын булардын арасына кошулганына бир топ болуп калган. Канча табылса ичет да туш келген жерде жатып калып башын көтөргөндө дароо эле ичкенге шашат. Анан калса жеринен кармаак неме мындай чыкса бирдеме илип ала коёт. Ош базарындагылардын баары аны таанышат, ал келе жатканда саксактап турушат. Ал Керим менен көпчүлүгү эрди катындай эрчишип жүрчү, анан Добул келгенден бери ага ыктап кеткен. Эми ал Керимдин жанындагы Медетти карап аны имерчиктей түштү:
- Сенде болбосо тиги жаныңдагы жаш жигитте бар чыгаар, оозуңду куу чөп менен аарчый бербесең жөн эле. Азыр сенде болсо анан бизде болот. Селсаяктар деген бир биринен аябаш керек, уктуңбу ыя?!
- Туура айтат Асыл, биз селсаяктар бир бирибизге боор оорубасак анан ким бизди аямак эле ыя? - Гүлнара Асылдын сөзүн кубаттады.
Бир кезде арасынан бирөө төш чөнтөгүнөн элүү сомдук алып чыкты да:
- Туугандар, мына муну кечээ тапкам. Силерге насип экен, ырас эле биз бомждор, селсаяктар бир бирибизди аябасак, бири бирибизге бербесек кимдер аяп, кимдер берет! - деп анан, - Азыр мен… - деп ары көздөй басып кетти. Бир аздан кийин бир бөтөлкө самогон, салат, нан кылып көтөрүп келип калды. Заматта аларга майрам болду да калды.
Медет жүз грамм алып акырын алардын жанынан басып кетип баратканда Гүлнара:
- Ай жигит, кайда кетип атасың, "кемеге түшкөндүн жаны бирге" дегендей унчукпай басып баратканың эмнең, туура сен бизге караганда тың экенсиң, кардың да ток болсо керек, бизди теңиңе ала турган түрүң жок, - деп тийишип калды.
- Эже, кечирип койгула, мен кетишим керек эле… - деп Медет мукактанып калганда дагы бири:
- Ээ жигит тыңсынбай отура тур да, эмнеге эле кычырайсың?! - деп тишин кычыратты.
Медет бирдеме десе уруш чыгаарын сезип үндөбөй туруп калды. Кайдан тапкандары белгисиз улам бирден бөтөлкө ичип отуруп баары мас болуп калды. Ары өтүп жаткан эл буларды көрүп жийиркенип өтүп жатты. Кээ бири: "булар бул жашоодон кечкендер да", дешсе кээ бири: ботом булардын тууган-уругу жокпу, жапжаш келиндерге эмне жок, тирүүлүктөн түңүлгөндөй селсаяк болуп алганын кара?!" деп кетип жатышат. Чынында булар баарынан кечип күнүмдүк жашоого өтүп, тирүүлүктүн кызыгын, жашоо кумарын сезбей көрүнгөн жерди түнөк кылып, коробка менен чөптү төшөк кылып, жашоодон үмүт үзгөндөр эле. Ошол эле олтурган жерде эркек сөрөйлөрү тигил экөөнү кучактап өөп дүйнөдө алардан өткөн бактылуу жоктой ырдаганга киришти.
- Жол карап өттү күндөр, койнумда сагыныч бар, үзүлбөйт сен деп күдөр… - деп барып Асыл уктап калды.
Бул кезде Медет да абдан кызып калган эле. Өзү менен эч кимдин иши болбой калганга ал кетүүгө камынды да, же кызуулугунанбы же чындап эле аларга боору оорудубу: "Жок менин кетип калганым болбойт, булардын арагын ичип басып кеткен жакшы эмес, андан көрө мен дагы бирдеме алып берип анан кетейин" деген ойдо базарды көздөй басты. Ал азыр кечээги Керим айткандай контейнерге кирди да эл көп топтошкон жерге барып ар кайсыны сурап атты. Анын кийим кечеси түзүк болгондуктан андан эч ким шек санаган жок. Ошондон пайдаланып ал коробка ручка, блок самын алып алды да дароо чыгып кетти. Сыртка чыгып алып: "мен ууру болуп калдым да апам билсе эмне дээр экен!?" деп ойлоп калды. Аңгыча алдынан бир аял чыгып:
- Айланайын алдагы самының канча? - деп сурап калды.
- Он беш сом эле.
- Келе мага бер, ушул самын үчүн кирбей эле коёюн ичке, - деп акчасын берип самынды алды да сумкасына салып кетип калды.
Медет андан ары ручканы сатууга өттү. Бир блок ручканы бирден сатып бат эле акча таап алганына корстон боло баягы жерге келди. Алардын көбү олтурушуптур. Керим жок экен. Медет бир бөтөлкө самогон менен нан, салат кылып көп нерсе алып келди: "Апам менин ууру кылганымды билип коюптурбу, эптеп барганыма кубанаар, эртең дагы акча таап сөзсүз айылга кетем!" деп ичинен ойлоп койду. Ал азыр ушул селсаяктар менен канча убакытка чейин насиптеш болоорун билген жок. Болгону адамгерчилигин карматып аларды сыйлап койууну чечти.
- Охо - о, бу жигит "крутой" го ыя достор, кана тургула, жакшы тамакты жалдыратпайлы, - деди бири тамашалаган болуп.
Тегеректеп олтуруп алып Медеттин аттын сурап анан ага бир жакшы каалоолорду айтып ичип олтурушту. Медет өтө мас болуп калып улам самогон алдырып олтуруп эч нерсе билбей, жаткан жеринде калды.
Ал ойгонгондо түн бир оокум болчу. Башы зыңгырап ооруп калыптыр. Эсине келгенде анын костюму жок же өзү чечип ыргытып ийгенин же бирөө чечип кеткенин биле албай турду. Эки жагын караса ар жак бери жагында аркы терки жатып алып бейкапар уйкуда жаткан шериктерин көрдү. Эч нерсе билбей тынч уйкуда мемиреп жаткандарды көрүп иренжип алды: "кой мен да биротоло селсаяк болбой үйгө кетейин" деп ойлоп сыз жерге жата албай ордунан туруп костюмун издей баштады. Түн айсыз караңгы болгондуктан эч нерсе көрүнбөдү. Эптеп талдын түбүнө сүйөнүп отура кетти. Ал кайра уктап кеткен экен. Ойгонсо эл ары бери каттап таңкы кыймыл башталып калыптыр. Жайкы аптаптын түнкү абасына чыйрыга түшкөн Медет ордунан туруп баратканда анын жанында жаткан Асыл:
- Ай кайда сен, жаныңда жаткан аялды сезип койбойсуң, деги аял аттууга жолоп көрдүң беле? - деди.
- Энеңди, эмне сага мен керек эмесминби, турбайымбы? - деди аны түртүп Добул.
- Ыхы, сен да эркексиңби, мас болгон соң өлүк болосуң да каласың, мен да тирүү жанмын!
- Жалап! - деген Добул аны чаап жиберди.
Экөө тытмалашып калды. Медет артын карабай басып кетип баратып: "Чын эле мен аялга жолой элекмин да, эмне кылыш керек, кайра барсамбы, өзү айтып жаткандан кийин жөн калсам болбойт го, жок дегенде эркек экенимди билдирип коюшум керек!" деп кайра артына бурулду. Ал келгенде экөө дале урушуп оозго алгыс сөздөр менен бир бирин кордоп жатышыптыр. Добул Медетти көрүп эле:
- Эй энеңди урайын десе, эркексиңби, азыр ээрчитип кет бул жалапты, эгер эркек эмес болсоң жогол бул жерден! - деп кыйкырып сөгүнүп кирди. Медет намыстана түштү. Ал эгерим эч кимге жаман да айтчу эмес.
- Эмне деп жатасың, ээрчитсе ээрчитип эле кетем! - деди да жин тийген эмедей ылдам басып Асылды булка колдон алып жөнөдү. - Эркек экенимди сага бир көрсөтөйүн.
Асыл эч үн сөзү жок анын жетегине түшүп бергенге Добулдун ого бетер жини келип алардын артынан жетип барып Асылды башынан ары коюп калганда ал адатынча жаман сөздөр менен сөгүп жулмалашып калды эле, Медет Добулду көкүрөккө түртүп тээп ийди. Асылды койо берип, Добул Медет менен мушташып кирди. Ары-бери өтүп жаткандар таңыркай карап өтүп жатышты. Мындайда орган кызматкерлери алардын жанына келип да коюшпайт, ал турсун аларды адам деп да ойлобойт шекилдүү. Башкалар болсо кармап, жок шылтоо менен бирдеме өндүрүүгө жандалбас кылмак. А буларды кармаган менен не пайда?
Медет менен Добул кызыл чеке болуп дагы канчага мушташа бермек эле, аларды өзүнүн шериктери ажыратып кайра экөөнү достоштуруп заматта анын урматына арак, шарап алып келип тойлоп киришти. Атаганат! Ушу кез алар кандай гана бактылуу да, кандай гана бактысыз! Анткени ушул мүнөттө бир чымчым өмүрдүн бар экени, ал өмүр кыска экени жана кымбат экени эстерине да келбей бака-шака түшүп ырдап киришпедиби. Бираздан кийин бут сунуп жатар жай издеп караңгы жерлерге сүңгүсө, эртең үзүм нандын күкүмүнө зар болоору бышык эмеспи. Медет менен Добулдун бети башы көгөрүп чыккан. Ошентип Медет селсаяктык жашоонун алгачкы күндөрүн башынан өткөрүп, акырындык менен көнө баштады.
Сайт жөнүндө: ► Бул айылда негизинен кыргыз гезиттери электрондук тиркеме түрүндө жарыяланат. ►Архивге, емейлге жана редакцияга шилтемелер
ошол гезиттин башбарагында берилген. ► Жеке макала жарыялоого буйрутмалар кабыл алынат.
Сведения о сайте: ► На сайте публикуются в основном кыргызскоязычные газеты
в виде электронных подшивок данных газет. ► Ссылки на архивы, емейл и данные о редакции указаны на главной странице конкретной газеты. ►Принимаются заказы на публикацию частных статей.
